به گزارش اداره کل روابط عمومی و امور بین‌الملل ستاد امر به معروف و نهی از منکر، حجت‌الاسلام والمسلمین محمد حسین طاهری آکردی، در گفتگو با اداره کل روابط عمومی ستاد امر به معروف و نهی از منکر، به شرح عملکرد این ستاد در شش ماه نخست سال جاری پرداخت و به برخی سوالات دیگر نیز جواب داد. متن این مصاحبه را در ادامه از نظر می‌گذرانید.

نظر به این‌که ستاد امر به معروف و نهی از منکر 54 برنامه ملی را تدوین کرده است، لطفا برجسته‌ترین فعالیت‌های این ستاد در شش ماه اول سال جاری را تشریح بفرمایید.

طبیعتا هر سازمانی برای این‌که بتواند اهداف خود را پیش ببرد، باید در چارچوب برنامه عمل کند. عمل کردن در چارچوب یک برنامه مدون و دقیق، باعث می‌شود که یک سازمان بتواند خودش را ارزیابی کند، میزان پیشرفتش را بفهمد، آسیب‌هایش را بشناسد و نسبت به رفع آن‌ها اقدام کند و همچنین نقاط قوتش را بشناسد و آن‌ها را تقویت کند.

ما نیز، در ستاد امر به معروف و نهی از منکر، وقتی سامانه داشبورد مدیریتی را طراحی کردیم، به دنبال آن بودیم که در حوزه‌های مختلف، برنامه‌هایی را تعیین و سپس تحقق آن‌ها را به صورت برخط پیگیری کنیم. بر همین اساس، برنامه‌ها در ذیل چهار عنوان اصلی تدوین شده‌اند که در واقع چهار وظیفه اصلی ستاد امر به معروف هستند؛ یعنی ترویج فریضتین، نظارت بر اجرای فریضتین، حمایت از آمران معروف و مسئله عفاف و حجاب. علاوه بر این موارد، برنامه‌های موردی هم طراحی و اجرا می‌شوند.

در سال 1402، ما تلاش کردیم تا در سامانه داشبورد مدیریتی برنامه‌هایی را تعریف کنیم که در کل کشور قابلیت اجرا دغااشته باشند. در کنار این موضوع، استان‌ها اجازه دارند که برنامه‌های اقتضایی خودشان را هم پیش ببرند. طبیعی است که وقتی برنامه‌های اقتضایی انجام می‌شوند، به برنامه‌های سامانه داشبورد اضافه خواهند شد.

فعالیت‌های مربوط به بخش ترویج فریضتین، خود به چند حوزه مختلف تقسیم می‌شود که ستاد در این عرصه‌ها فعال است. در وهله نخست، حوزه عمومی و حوزه نخبگانی را داریم که در حوزه عموم، برنامه‌هایی برای عموم آمران و عموم مردم در نظر گرفته شده است و تلاش بر این بوده که برنامه‌های ارائه شده قابل فهم و همگانی باشند. مثلا ما دوره پایه آمران معروف را داریم که در آن مباحث اعتقادی، امر به معروف در سیره اهل بیت (ع)، امر به معروف در قرآن و سنت، امر به معروف در کلام امامین انقلاب و همچنین مباحث حقوقی مربوط به فریضتین گنجانده شده است. بعلاوه، مباحث جامعه‌شناختی وو روانشناختی مرتبط با تعاملات فرد با جامعه نیز در این دوره‌ها مد نظر قرار می‌گیرد. پاسخ به برخی شبهات هم در این دوره لحاظ شده و در مجموع می‌توان گفت که یک مجموعه کاملی شکل گرفته است.

هر آمر معروف ممکن است در قالب یک تشکل فعالیت کند یا در جامعه به عنوان یک مسلمان زندگی کند. باید دقت داشته باشیم که امر به معروف و نهی از منکر وظیفه شرعی هر کسی است.

مورد دیگری که باید به آن اشاره کرد، بحث دوره آموزشی خانواده متعالی است که در حوزه‌های مختلف مربوط به تعالی خانواده و زیست عفیفانه و مباحث مختلفی است که به این حوزه اختصاص دارد. این‌ها همگی ذیل وظیفه ترویج فریضتین قرار می‌گیرند که عموم مرم می‌توانند از آن‌ها استفاده کنند. البته ما بحث ترویج فریضتین در میان نخبگان را هم آغاز کرده‌ایم. برگزاری نشست‌های علمی مرتبط با فریضتین، کرسی‌های آزاداندیشی و و همایش‌ها از جمله فعالیت‌هایی هستند که در این حوزه دنبال می‌کنیم.

روشن است که امر به معروف و نهی از منکر منحصر به بحث عفاف و حجاب نیست و باید همه عرصه‌های جامعه را دربرگیرد. اساسا امر به معروف در نظام اسلامی باید به مباحث اصلی در حکمرانی دینی بپردازد و نفش هر فرد، سازمان، نهاد و تشکلی باید در ارتباط با این حکمرانی دینی مشخص شود.

امر به معروف موضوعاتی مانند مطالبه‌گری اجتماعی، کنشگری‌های اجتماعی، حکمرانی دینی و... را شامل می‌شود. این مباحث در جاهای مختلفی مورد بحث قرار می‌گیرند و باعث می‌شوند که یک گفتمانی در بین نخبگان جامعه شکل بگیرد. البته ستاد امر به معروف یک گفتگوی نخبگانی دیگر را هم دنبال می‌کند که امر به معروف در میان هنرمندان است. در همین راستا، ما سال گذشته جشنواره معروف را برگزار کردیم و در جشنواره فیلم فجر نیز حضور داشتیم. در سال جاری، در تولید حدود 13 قسمت برنامه ویژه گروه سنی کودک و نوجوان با موضوع امر به معروف و نهی از منکر همکاری کردیم که از تلویزیون پخش شد. اساسا کار امر به معروف و نهی از منکر با همکاری سایر دستگاه‌ها و نهادها بهتر پیش می‌رود. تولیدات رسانه‌ای از دیگر کارهایی هستند که ما در سطح عمومی برای ترویج فریضتین انجام می‌دهیم؛ از ساخت کلیپ و تیزر گرفته تا موشن‌گرافی و پادکست و... .

در بخش نظارت بر اجرای فریضتین، ما دو شاخصه اساسی داریم: شوراهای امر به معروف در دستگاه‌های اجرایی که هم‌اکنون فقط در دوازده دستگاه پایتخت تشکیل شده، و تشکل‌های مردمی که در حال سازماندهی آن‌ها و تهیه شیوه‌نامه‌ها و قوانین مدونی برای آن‌ها هستیم. روال مطلوب این است که تشکل‌ها برنامه‌هایشان را ارائه کنند، سپس بر اساس آن برنامه تعیین شده پیش بروند و گزارش عملکردشان را جهت ارزیابی به ستاد بدهند. بدین ترتیب است که عملکرد تشکل‌ها می‌تواند نظام‌مند شود تا نهایتا بتوانیم بر اساس اصل هشتم قانون اساسی که معطوف به «نظارت مردم بر دولت» و «نظارت مردم بر مردم» است، پیش برویم. مجموعا، در بحث نظارت مردم بر دولت، شوراهای امر به معروف دستگاه‌ها نقش بسیار مهمی دارند و در بحث نظارت مردم بر مردم نیز تشکل‌های مردمی پای کار هستند.

سومین وظیفه ستاد امر به معروف و نهی از منکر، حمایت از آمران معروف است که ما در چند حوزه مختلف به این بحث ورود پیدا کرده‌ایم: ایجاد شعب ویژه برای امر به معروف و در دادگستری‌ها و به کار گرفتن قضات آشنا و دغدغه‌مند در عرصه فریضتین در همین شعب ویژه که جا دارد در این مورد از قوه قضائیه تشکر کنیم. تقویت وکلای جهادی برای دفاع از پرونده‌های آمران معروف در دادگاه‌ها که بسیار موفق بوده‌اند. بحث کمیته‌های احراز جانبازی و شهادت برای آمران معروف و ناهیان از منکر را نیز داشته‌ایم و سامانه ثنا را برای همه استان‌ها فعال کرده‌ایم که یک کار زیرساختی و بسیار مهم است.

در بحث عفاف و حجاب، تلاش کرده‌ایم تا با نگاه ترویجی و با رویکردی ایجابی، بیشتر به آموزش و ساماندهی مربیان این عرصه و کنشگرانی که کاملا توجیه شده و در عرصه عفاف و حجاب فعال هستند، توجه کنیم تا وارد صحنه شوند و با همکاری دیگر نهادها، ماموریت‌های خود را تحقق بخشند.

لازم است به انجام کارهای مهم دیگری مثل سامانه سو هم اشاره کنم که یک سامانه جامع برای دریافت و پیگیری گزارشات مردمی است.

اگر بخواهید یک اولویت برای ستاد معرفی کنید که نسبت به همه کارهای دیگر ارجحیت و اهمیت بیشتری دارد، آن کدام فعالیت است؟

شاید مهم‌ترین اولویت ستاد بحث آموزش باشد. آموزش پایه و اساس هر اقدامی است و بدون آموزش و آگاهی، نمی‌توان وارد میدان شد. دستگاه‌ها، دبیران، آمران، مردم و به طور کلی همه باید آموزش ببینند تا هر کسی بداند و ظیفه و مسئولیتش چیست. البته این بدان معنا نیست که کارهای دیگراهمیت ندارند؛ اما با آموزش صحیح است که بسیاری از مشکلات حل می‌شوند. بگذارید مثالی بزنم تا موضوع روشن‌تر شود. اگر کسی با سرعت زیادی در اتوبان براند، این یک تخلف است و طبیعتا پلیس او را جریمه می‌کند. در این مورد، پلیس وظیفه خودش را به خوبی می‌داند، مبلغ جریمه مشخص است و فرد متخلف هم اعتراضی نمی‌کند. چون همه چیز مشخص و قانون‌مند است و فرهنگ مربوطه هم به شکل مناسبی آموزش داده شده و در جامعه نهادینه شده است. این مدل آموزش و فرهنگ‌سازی می‌تواند در حوزه امر به معروف هم اجرایی شود.

بارها در جلسات مختلف به این موضوع اشاره شده که ستاد باید وظیفه راهبری را در پیش بگیرد. معنای این «راهبری» دقیقا چیست؟

سوال خوبی است. برخی معتقدند که وظیفه ستاد امر به معروف و نهی از منکر فقط راهبری است. در این مورد اما، اختلاف‌نظرهایی هم وجود دارد. یکی از سوالات این است که راهبری عملیات و فعالیت‌های میدانی در کدام دسته قرار می‌گیرند؟ یک نوع راهبری همین است که ستاد امر به معروف به میدان بیاید و سایر دستگاه‌ها و مردم را هم با خودش به میدان بیاورد. یک نوع دیگر از راهبری اماف این است که ستاد فقط به تصمیم‌سازی بپردازد، گزارش بگیرد و به مقامات بالاتر گزارش بدهد.

به نظر می‌رسد که در قانون هر دو نوع راهبری به ستاد واگذار شده است. وقتی قانون ستاد امر به معروف را ملزم به انجام آموزش برای مردم کرده، طبیعی است که این را یک کار اجرایی در نظر بگیریم. در مورد همایش‌ها و همچنین در مباحث مربوط به عفاف و حجاب هم وظایفی ایجابی و میدانی برای ستاد امر به معروف تعریف شده است. در مجموع، ستاد وظیفه راهبری دارد، باید دستگاه‌ها را جمع کند، یک فکر را بگیرد و آن را به یک جریان در جامعه مبدل سازد. بنابراین، هر دو مورد را شامل می‌شود؛ گرچه هدف اصلی همان بحث راهبری، تصمیم‌سازی و تسهیل‌گری است. با این حال، مواردی را هم داریم که به امور اجرایی مرتبط هستند.