به گزارش روابط عمومی ستاد امر به معروف و نهی از منکر، به نقل از شهروند خبرنگار ریحانه رحیمی، آسیب‌های اجتماعی از جمله مسائلی هستند که آثار آن‌ها تنها متوجه یک فرد یا خانواده نیست و در صورت بی‌توجهی می‌تواند بخش‌های مختلف جامعه را تحت تأثیر قرار دهد. در این میان، نوجوانان و جوانان به دلیل شرایط سنی و ویژگی‌های دوران رشد، نیازمند توجه، آموزش و حمایت بیشتری هستند.

پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی نیز موضوعی نیست که بتوان آن را تنها به یک دستگاه یا نهاد واگذار کرد. خانواده، مدرسه، رسانه، نهادهای فرهنگی و اجتماعی و خود مردم، هرکدام بخشی از مسئولیت پیشگیری و کاهش آسیب‌ها را بر عهده دارند.

در همین راستا، خبرنگار ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان چهارمحال و بختیاری با حسنعلی شهرکی، کارشناس آسیب‌های اجتماعی گفت‌وگو کرده است.

نگرانی از افزایش رفتارهای پرخطر در میان نوجوانان و جوانان

حسنعلی شهرکی در این گفت‌وگو با اشاره به برخی دغدغه‌های موجود در حوزه آسیب‌های اجتماعی اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که باید با حساسیت بیشتری مورد توجه قرار گیرد، رفتارهای پرخطر و آسیب‌های مرتبط با خودآزاری، به‌ویژه در میان نوجوانان و جوانان است.

وی افزود: پیشگیری از چنین آسیب‌هایی نیازمند افزایش آگاهی، آموزش خانواده‌ها و فراهم کردن امکان دسترسی افراد به مشاوره تخصصی است و نمی‌توان با نگاه سطحی یا برخوردهای غیرکارشناسی با این مسائل مواجه شد.

این کارشناس آسیب‌های اجتماعی ادامه داد: گفت‌وگو با نوجوانان، شناخت شرایط روحی و اجتماعی آنان و ایجاد فضایی امن برای بیان مشکلات می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری داشته باشد.

شهرکی تأکید کرد: خانواده‌ها و اطرافیان باید نسبت به تغییرات رفتاری جدی، انزوا، افت ناگهانی عملکرد تحصیلی یا اجتماعی و سایر نشانه‌های هشداردهنده بی‌تفاوت نباشند و در صورت مشاهده موارد نگران‌کننده، از متخصصان و مشاوران کمک بگیرند.

فضای مجازی؛ فرصت یا زمینه‌ساز آسیب؟

وی در بخش دیگری از سخنان خود به تأثیر فضای مجازی بر زندگی نوجوانان و خانواده‌ها اشاره کرد و گفت: فضای مجازی در کنار فرصت‌های قابل توجهی که در حوزه آموزش، ارتباطات و دسترسی به اطلاعات ایجاد کرده، در صورت استفاده نادرست می‌تواند زمینه مواجهه نوجوانان با محتوای نامناسب، اطلاعات نادرست و الگوهای رفتاری پرخطر را نیز فراهم کند.

شهرکی افزود: در چنین شرایطی، صرفاً محدود کردن دسترسی نوجوانان به فضای مجازی کافی نیست و باید سواد رسانه‌ای و قدرت تحلیل آنان افزایش پیدا کند.

وی تصریح کرد: خانواده‌ها، معلمان، مربیان و فعالان فرهنگی باید به نوجوانان کمک کنند تا بتوانند محتوای درست را از نادرست تشخیص دهند، تحت تأثیر هر محتوایی قرار نگیرند و در مواجهه با مسائل و شبهات، از منابع معتبر استفاده کنند.

آموزش و مشاوره؛ دو ابزار مهم در پیشگیری

این کارشناس آسیب‌های اجتماعی با اشاره به اهمیت آموزش و مشاوره اظهار کرد: یکی از اقدامات مؤثر در حوزه پیشگیری، برگزاری کارگاه‌های آموزشی، جلسات مشاوره و برنامه‌های گفت‌وگومحور است.

وی افزود: افراد زمانی راحت‌تر مشکلات خود را مطرح می‌کنند که احساس کنند قرار نیست صرفاً مورد قضاوت یا سرزنش قرار بگیرند. ایجاد یک فضای امن برای گفت‌وگو می‌تواند زمینه شناسایی زودهنگام بسیاری از مشکلات را فراهم کند.

شهرکی ادامه داد: استفاده از ظرفیت مشاوران و کارشناسان متخصص باید در کنار برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا بسیاری از آسیب‌ها زمانی قابل کنترل هستند که پیش از تبدیل شدن به یک بحران، شناسایی و پیگیری شوند.

نشاط اجتماعی؛ یکی از مسیرهای پیشگیری

وی همچنین توجه به نشاط اجتماعی و فراهم کردن زمینه فعالیت‌های سالم برای نوجوانان و جوانان را مهم دانست و گفت: ورزش، فعالیت‌های فرهنگی، اردوهای آموزشی و تفریحی، فعالیت‌های گروهی و حضور در محیط‌های سالم اجتماعی می‌تواند به افزایش احساس تعلق و کاهش گرایش به رفتارهای پرخطر کمک کند.

این فعال حوزه آسیب‌های اجتماعی افزود: نوجوانی که احساس کند در خانواده و جامعه دیده می‌شود، فرصت بیان توانمندی‌های خود را دارد و می‌تواند در فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی مشارکت کند، زمینه مناسب‌تری برای رشد و انتخاب مسیر سالم خواهد داشت.

خانواده؛ نخستین حلقه پیشگیری

شهرکی خانواده را یکی از مهم‌ترین عوامل پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی دانست و اظهار کرد: والدین بیش از هر فرد دیگری می‌توانند در شناسایی زودهنگام مشکلات فرزندان نقش داشته باشند.

وی افزود: رابطه میان والدین و فرزندان نباید تنها بر پایه تذکر، دستور و کنترل باشد. نوجوان باید احساس کند در خانواده فردی قابل اعتماد برای شنیدن مشکلاتش وجود دارد.

این کارشناس آسیب‌های اجتماعی ادامه داد: اگر خانواده متوجه تغییرات جدی در رفتار یا شرایط روحی فرزند خود شد، نباید موضوع را نادیده بگیرد و همچنین نباید با برخوردهای شدید و غیرکارشناسی، شرایط را دشوارتر کند.

وی تأکید کرد: در مواردی که نیاز به مداخله تخصصی وجود دارد، مراجعه به روان‌شناس، مشاور یا سایر متخصصان مرتبط باید بدون نگرانی و با هدف حمایت از فرد انجام شود.

امر به معروف؛ از تذکر فراتر است

در نگاه اجتماعی، امر به معروف و نهی از منکر را نمی‌توان تنها به تذکر دادن درباره یک رفتار محدود کرد. کمک به پیشگیری از آسیب، حمایت از افراد در معرض خطر، آگاهی‌بخشی، دعوت به رفتار صحیح و تلاش برای اصلاح مشکلات اجتماعی نیز بخشی از مسئولیت‌پذیری اجتماعی است.

در این نگاه، ممکن است یک گفت‌وگوی دلسوزانه با نوجوان، توجه به مشکل یک خانواده، معرفی فرد آسیب‌دیده به یک مشاور متخصص یا مطالبه‌گری برای رفع یک مشکل اجتماعی، تأثیر بیشتری از یک تذکر مستقیم داشته باشد.

بنابراین، شناخت شرایط، رعایت کرامت افراد و استفاده از روش درست از الزامات مواجهه با مسائل اجتماعی است.

بی‌تفاوت نباشیم

آسیب‌های اجتماعی با اقدامات مقطعی و صرفاً اداری کاهش پیدا نمی‌کنند. پیشگیری از این آسیب‌ها نیازمند همکاری خانواده، مدرسه، دانشگاه، رسانه، دستگاه‌های فرهنگی و اجتماعی و مشارکت خود مردم است.

اگر خانواده‌ای با یک مشکل جدی مواجه است، اگر نوجوانی نیازمند شنیده شدن و حمایت است یا اگر یک آسیب اجتماعی در حال گسترش است، بی‌تفاوتی نمی‌تواند راه‌حل باشد.

جامعه سالم، بیش از هر چیز به خانواده‌های آگاه، نوجوانان امیدوار، آموزش صحیح، دسترسی به مشاوره تخصصی و شهروندانی مسئولیت‌پذیر نیاز دارد.

در این میان، امر به معروف و نهی از منکر نیز می‌تواند با تکیه بر آگاهی، اخلاق، گفت‌وگو و دلسوزی به جایگاه واقعی خود در پیشگیری و اصلاح آسیب‌های اجتماعی نزدیک‌تر شود.

ریحانه رحیمی | خبرنگار