زهره قنبری، کارشناس مسائل قرآنی، امر به معروف و نهی از منکر را از ظرفیت‌های مهم قرآن برای اصلاح جامعه دانست و گفت: این فریضه با تقویت مسئولیت‌پذیری اجتماعی می‌تواند در پیشگیری از آسیب‌ها و گسترش ارزش‌های اخلاقی نقش‌آفرین باشد.

به گزارش خبرنگار، جامعه‌ای که در آن افراد نسبت به مسائل پیرامون خود بی‌تفاوت نباشند، ظرفیت بیشتری برای حل مشکلات، کاهش آسیب‌های اجتماعی و تقویت رفتارهای اخلاقی خواهد داشت. در آموزه‌های قرآن کریم نیز مسئولیت اجتماعی مؤمنان نسبت به یکدیگر مورد توجه قرار گرفته و امر به معروف و نهی از منکر به‌عنوان یکی از راه‌های اصلاح و خیرخواهی اجتماعی مطرح شده است.

در همین راستا، خبرنگار ما با زهره قنبری، کارشناس مسائل قرآنی درباره جایگاه این فریضه در اصلاح رفتارهای فردی و اجتماعی و نقش آن در ارتقای جامعه به گفت‌وگو پرداخته است.

امر به معروف؛ مسئولیتی برای همه جامعه

قنبری با اشاره به جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در قرآن کریم اظهار کرد: قرآن جامعه اسلامی را جامعه‌ای بی‌تفاوت نمی‌خواهد و مؤمنان را نسبت به یکدیگر و سرنوشت جامعه مسئول می‌داند.

وی با اشاره به آیه ۷۱ سوره توبه گفت: خداوند متعال می‌فرماید:

«وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ...»

این کارشناس مسائل قرآنی افزود: این آیه نشان می‌دهد که رابطه میان مؤمنان، رابطه‌ای همراه با مسئولیت و خیرخواهی است و امر به معروف و نهی از منکر نیز باید در همین چارچوب دیده شود.

قنبری تصریح کرد: هدف از این فریضه مچ‌گیری، تحقیر افراد یا دخالت نادرست در زندگی دیگران نیست؛ بلکه اصل بر کمک به گسترش رفتارهای درست، جلوگیری از آسیب و اصلاح شرایطی است که می‌تواند به فرد یا جامعه لطمه وارد کند.

دعوت به خیر، مقدمه اصلاح جامعه

وی با اشاره به آیه ۱۰۴ سوره آل‌عمران بیان کرد: خداوند در این آیه می‌فرماید:

«وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»

قنبری ادامه داد: در این آیه، دعوت به خیر، امر به معروف و نهی از منکر در کنار یکدیگر آمده‌اند و این مسئله نشان می‌دهد که این فریضه باید در مسیر خیرخواهی، اصلاح و بهبود وضعیت جامعه دنبال شود.

به گفته وی، پیشرفت جامعه تنها با فعالیت دستگاه‌های مسئول اتفاق نمی‌افتد و مردم نیز در برابر محیط زندگی و مسائل اجتماعی خود مسئولیت دارند.

وی افزود: زمانی که افراد نسبت به مشکلاتی مانند بی‌عدالتی، تضییع حقوق دیگران، فساد، آسیب‌های اجتماعی و ناهنجاری‌های اخلاقی بی‌تفاوت نباشند، امکان پیشگیری و اصلاح بسیاری از مشکلات افزایش پیدا می‌کند.

امر به معروف فقط تذکر درباره ناهنجاری‌ها نیست

قنبری با تأکید بر اینکه امر به معروف نباید تنها در قالب تذکر درباره رفتارهای نادرست تعریف شود، گفت: یکی از بخش‌های مهم این فریضه، ترویج و تقویت معروف‌ها در جامعه است.

وی ادامه داد: صداقت، عدالت، رعایت حقوق دیگران، قانون‌مداری، مسئولیت‌پذیری، خدمت صادقانه، احترام به خانواده، کمک به نیازمندان و حمایت از افراد آسیب‌پذیر، نمونه‌هایی از رفتارهای مطلوبی هستند که باید در جامعه تقویت شوند.

این کارشناس مسائل قرآنی اظهار کرد: وقتی رفتارهای مثبت در جامعه مورد توجه قرار می‌گیرند و افراد به انجام کارهای خیر تشویق می‌شوند، فضای عمومی جامعه نیز به سمت همکاری، اعتماد و مسئولیت‌پذیری بیشتر حرکت می‌کند.

وی افزود: امر به معروف می‌تواند یک حرکت اجتماعی مثبت ایجاد کند؛ حرکتی که از اصلاح فرد آغاز می‌شود و به خانواده، محیط کار، محله و در نهایت جامعه گسترش پیدا می‌کند.

نهی از منکر؛ پیشگیری قبل از گسترش آسیب

قنبری با اشاره به نقش نهی از منکر در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی گفت: یکی از کارکردهای مهم این فریضه، جلوگیری از عادی شدن رفتارهای نادرست و پیشگیری از گسترش آسیب‌هاست.

وی افزود: بسیاری از آسیب‌های اجتماعی ممکن است در ابتدا کوچک به نظر برسند، اما اگر نسبت به آن‌ها بی‌تفاوتی شکل بگیرد، به مرور می‌توانند به مشکلات جدی‌تری تبدیل شوند.

این کارشناس مسائل قرآنی خاطرنشان کرد: شیوه اجرای امر به معروف و نهی از منکر نیز اهمیت زیادی دارد. تذکر و برخورد باید همراه با آگاهی، احترام، دلسوزی و رعایت شرایط باشد.

قنبری تصریح کرد: برخوردهای تند، تحقیرآمیز و غیرحکیمانه ممکن است نتیجه مطلوبی نداشته باشد و حتی موجب فاصله گرفتن افراد از اصل موضوع شود؛ بنابراین، شناخت مخاطب و انتخاب روش مناسب برای تذکر و گفت‌وگو ضروری است.

مسئولان نیز در برابر مسائل جامعه مسئول هستند

وی با بیان اینکه مسئولیت اجتماعی تنها متوجه مردم نیست، اظهار کرد: امر به معروف و نهی از منکر را نباید صرفاً در روابط میان افراد جست‌وجو کرد؛ بلکه هر فرد و هر مجموعه‌ای که در جامعه مسئولیتی برعهده دارد، باید نسبت به عملکرد خود و تأثیری که بر زندگی مردم می‌گذارد پاسخگو باشد.

قنبری ادامه داد: مطالبه‌گری منطقی و محترمانه، توجه به حقوق عمومی، پیگیری مشکلات مردم و تذکر نسبت به عملکرد نادرست نیز می‌تواند در چارچوب مسئولیت اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: اگر جامعه‌ای مطالبه‌گر، آگاه و مسئولیت‌پذیر باشد، بسیاری از مشکلات پیش از آنکه به بحران تبدیل شوند، شناسایی و پیگیری خواهند شد.

اصلاح جامعه از خودمان آغاز می‌شود

این کارشناس مسائل قرآنی در پایان گفت: برای اینکه امر به معروف و نهی از منکر در جامعه اثرگذار باشد، باید از رفتار خودمان آغاز کنیم و پیش از توجه به رفتار دیگران، نسبت به اصلاح فردی و مسئولیت‌های اجتماعی خود حساس باشیم.

وی خاطرنشان کرد: اگر فرهنگ خیرخواهی، گفت‌وگو، مسئولیت‌پذیری و توجه به حقوق دیگران در جامعه تقویت شود، امر به معروف و نهی از منکر نیز می‌تواند از یک تذکر ساده فراتر رفته و به ابزاری برای اصلاح، پیشگیری از آسیب‌ها و ارتقای سرمایه اجتماعی تبدیل شود.

خبرنگار: محمد ترکیان