ایرج قهرمانی، مدیرعامل مجموعه تصاویر ماندگار و کارگردان تولیدات هنری سمعی و بصری در مشهد طی گفت‌وگو با خبرنگار روابط‌عمومی ستاد امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر خراسان رضوی اظهار کرد: فرهنگ عمومی مانند بستر خاک برای دانه است. اگر این بستر آماده و حاصلخیز نباشد، حتی بهترین نیت‌ها هم در عمل به ضد خود تبدیل می‌شوند. برای نهادینه‌سازی مؤثر امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر، باید ابتدا فرهنگ گفت‌وگو، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، و مرز بین اخلاق فردی و عمومی را در جامعه تقویت کرد.

 وی در پاسخ به این سؤال که آیا نهادهای فرهنگی مانند صداوسیما، آموزش‌وپرورش و حوزه‌های علمیه به‌اندازه کافی به ترویج این فریضه پرداخته‌اند توضیح داد: نهادهای فرهنگی و تربیتی نقش مستقیم در نهادینه‌سازی باورها و رفتارهای اجتماعی دارند. اما پاسخ این سؤال نیاز به نگاهی تحلیلی و نسبی جهت بررسی دارد و نمی‌توان با یک نگاه سفید یا سیاه به موضوع پاسخ داد.

 قهرمانی بیان کرد: نهادها تا حدودی به ترویج این فریضه پرداخته‌اند، اما اغلب بیشتر به ابلاغ از بالا بسنده کرده‌اند تا ایجاد درک درونی؛ بیشتر نهادهای فرهنگی گفتار محور بوده‌اند تا رفتار محور و استفاده از روش سنتی را به‌جای خلاقیت رسانه‌ای و ارتباطی در دستور کار قرار داده‌اند. در نتیجه میزان اثرگذاری واقعی آن‌ها بر ذهن و رفتار مردم، به‌ویژه نسل جوان، پایین‌تر از حد انتظار بوده است.

 وی با اشاره به تأثیرگذاری ابزارهای هنری مانند سینما، نمایش و موسیقی در ترویج فریضتین عنوان کرد: امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر اگر با زبان هنری بیان شود، نه‌تنها خشکی و تحکم خود را از دست می‌دهد، بلکه تبدیل به تجربه‌ای مشترک، انسانی، و تأثیرگذار خواهد شد. هنر، اگر به‌درستی هدایت شود، می‌تواند آن کاری را بکند که هزاران خطبه و سخنرانی از پس آن برنمی‌آیند.

 شبکه‌های اجتماعی ابزار هستند نه ارزش

 وی در پاسخ به این شبهه که آیا شبکه‌های اجتماعی می‌توانند بستری برای گسترش فرهنگ امربه‌معروف باشند یا برعکس به ترویج منکرات دامن می‌زنند عنوان کرد: شبکه‌های اجتماعی نه ذاتاً مفیدند و نه مضر؛ بلکه ماهیتشان را نوع استفادهٔ کاربران و فرهنگ غالب جامعه تعیین می‌کند.

 کارگردان تولیدات هنری سمعی و بصری در مشهد گفت: شبکه‌های اجتماعی ابزار هستند نه ارزش و اگر فرهنگ استفاده از آن‌ها نهادینه شود، می‌توانند نهی‌ازمنکر را مدرن، مؤدب، و اثربخش کنند. فضای مجازی می‌تواند به «فشار اجتماعی مثبت» تبدیل شود و حتی جای خالی برخی رسانه‌های رسمی را پر کند.

 وی در ادامه به نکات مخرب قضای مجازی اشاره کرد و افزود: اما در غیاب آگاهی و تربیت رسانه‌ای، همین فضا می‌تواند به سطحی گرایی، تظاهر، تفرقه و نفرت دامن بزند و «نهی‌ازمنکر» را به ابزار تخریب شخصیت و خشونت تبدیل کند.

 قهرمانی با اشاره به نقش شخصیت‌های محبوب و سلبریتی‌ها در ترویج یا تضعیف فرهنگ امربه‌معروف اعلام کرد: باتوجه‌به اینکه در دنیای امروز، سلبریتی‌ها و شخصیت‌های محبوب (اعم از هنرمندان، ورزشکاران، اینفلوئنسرها، و حتی برخی چهره‌های دینی)، به‌نوعی «امامان اجتماعی» شده‌اند؛ یعنی مردم، به‌ویژه نسل جوان، بیش از آن که به نصیحت‌ها گوش دهند، رفتار و سبک زندگی این افراد را دنبال و تقلید می‌کنند؛ لذا باید الگوسازی صحیح شکل بگیرد سلبریتی‌ها می‌توانند یا بزرگ‌ترین مُبلّغان معروف باشند، یا خطرناک‌ترین مُروجین منکر که این بسته به دو عامل شامل شخصیت و مسئولیت‌پذیری خودشان و همچنین سطح انتظار و سواد فرهنگی جامعه است.

قوانین در اجرای امر به معروف دچار نارسایی فرهنگی است

 وی با بیان این مطلب که قوانین موجود از نگاه فرهنگی دارای نارسایی هستند عنوان کرد: قوانین موجود اگرچه از نظر حقوقی حامی این فریضه‌اند، اما از منظر فرهنگی دارای نارسایی‌های جدی‌اند زیرا تربیت فرهنگیِ پیش‌نیاز اجرای این قانون در جامعه اتفاق نیفتاده و تعریف و روش اجرای آن، نیازمند بازنگری فرهنگی و اجتماعی است و بدون پشتیبانی نرم‌افزاری (آموزش، گفت‌وگو، الگوسازی)، این قوانین نه‌تنها مؤثر نیستند، بلکه گاه نتیجهٔ معکوس می‌دهند

 قهرمانی خاطرنشان کرد: اجرای امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر در جامعه امروز با چالش‌های فرهنگی عمیق شامل بدفهمی مفهومی، ضعف در مهارت ارتباطی، بی‌اعتمادی اجتماعی و تغییر بنیادین سبک زندگی مواجه است و تا این چالش‌ها از طریق گفت‌وگوی اجتماعی، اصلاح گفتمان رسمی، آموزش مهارت‌های ارتباطی، و بازسازی تصویر عمومی این فریضه برطرف نشود، اجرای موفق آن حتی با قانون یا ساختارهای اجرایی ممکن نیست.

 خبرنگار: مریم مزاری

 انتهای پیام/