خداوند در کتاب حکیمش صریحا دستور می دهد که مسئولیت ها باید به اهل آن سپرده شود :

«إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُكُمۡ أَن تُؤَدُّواْ ٱلۡأَمَٰنَٰتِ إِلَىٰٓ أَهۡلِهَا...» خدا قاطعانه به شما فرمان مى دهد كه: امانت ها را به صاحبانش بسپارید...(نساء/۵۸) 

بر اساس روایات متعدد مسئولیت ها و مدیریت ها باید به عالم ترین و به تعبیر دیگر متخصص ترین افراد متعهد در آن موضوع سپرده شود و اگر تصمیمی بر خلاف این دستور عقلی و الهی گرفته شود دائما شاهد رکود و ضعف در آن مجموعه؛ وزارتخانه، اداره، شرکت یا کارخانه خواهیم بود که با هیچ عامل دیگری جبران نخواهد شد. 

قَالَ عَلِیٌّ (ع) ... قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ): « مَا وَلَّتْ أُمَّةٌ أَمْرَهَا رَجُلًا قَطُّ وَ فِيهِمْ‏ مَنْ‏ هُوَ أَعْلَمُ‏ مِنْهُ‏ إِلَّا لَمْ يَزَلْ أَمْرُهُمْ يَذْهَبُ سَفَالًا حَتَّى يَرْجِعُوا إِلَى مَا تَرَكُوا.» امیر المومنین علی (علیه السلام) به نقل از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود : هر امتی کارش را به فردی بسپارد در حالی که متخصص تر از آن فرد وجود دارد، دائما وضعیت آن مردم رو به سقوط و افول خواهد رفت تا وقتی که به (فرد اعلم) برگردند. _{(الأمالي (للطوسي)، النص، ص ۵۶۶)}

حالا بیشتر متوجه می شویم چرا در برخی از نهادهای اجرایی، فرهنگی یا صنایع، رشدی که اتفاق نمی افتد هیچ، دائما در حال عقب‌گرد و شکست های پیاپی هستند! 

کشور ما دچار مشکلات فراوانی است که بعد از بررسی متوجه می شویم تقریبا ریشه‌ی همه‌ی آنها به این بر می گردد که افراد به درستی و در جای خودشان به کارگیری نشده‌اند؛ گاه تخصص هست بدون تعهد و گاه افراد بسیار خوب و دارای تعهد اما بدون تخصص! روشن است که نتیجه این دو قضیه هر چند به ظاهر با هم متفاوت هستند، یکی است؛ 

چه ضررهایی که کشورمان از ناحیه تخصص‌های بی تعهد و سودجو کشیده و چه ضررهای بزرگی از ناحیه متعهدهای فاقد تخصص! 

کلام در این موضوع طولانی و در مقام ذهنی و نظریه پردازی به شدت مورد توافق اصول گرا و اصلاح طلب است؛ اما عجیب آن است که با همه توافق هایی که پیرامون این موضوع (در مقام نظر) وجود دارد معمولا آنچه در دولت های مختلف قربانی شده، همین موضوع بوده!! گویا همه آن را به عنوان یک قاعده عقلی و شرعی قبول دارند اما در مرحله‌ی اجرا اکثرا با اجرای آن مشکل دارند!! 

تضاد منافع (منافع مردم با منافع دنیوی فردی) مانع اجرای این اصل مهم می‌شود و افرادی که منافع مردم را بر منافع خود ترجیح دهند خیلی کم اند!

روش جاری در کشور ما این است که پس از عوض شدن رؤسای جمهور تغییر همه وزیران و معاونین آنها و به تبع آن تغییر استانداران، مدیران کل و... حق مسلم ایشان پنداشته می‌شود که مخالف عقل، حکومت داری سالم و مبانی دینی و شرعی است. 

رئیس‌جمهور فقط در صورتی می تواند پیشنهاد تغییر وزرا و معاونان خود را بدهد که فردی بهتر در تعهد، تخصص و سوابق اجرایی پیدا کند وگرنه در پیشگاه خداوند و مردم مسئول خواهد بود و تمام ضررهایی که از این ناحیه متوجه مردم شود در پرونده عمل او نیز ثبت خواهد شد. 

از طرف دیگر افرادی که به آنها پیشنهاد قبول مسئولیت داده می شود نیز وقتی ببینند فردی بهتر از آنها وجود دارد، حق قبول مسئولیت ندارند و پذیرفتن چنین مسئولیتی بر آنان قطعا حرام است. 

حضرت علی علیه السلام در نامه ای به مالک اشتر می فرماید : «... ثُمَّ انْظُرْ فِي أُمُورِ عُمَّالِکَ فَاسْتَعْمِلْهُمُ اخْتِبَاراً، وَلاَ تُوَلِّهِمْ مُحَابَاةً وَأَثَرَةً، فَإِنَّهُمَا جِمَاعٌ مِنْ شُعَبِ الْجَوْرِ وَالْخِيَانَةِ. وَتَوَخَّ مِنْهُمْ أَهْلَ التَّجْرِبَةِ وَالْحَيَاءِ، مِنْ أَهْلِ الْبُيُوتَاتِ الصَّالِحَةِ، وَالْقَدَمِ فِي الاِْسْلاَمِ الْمُتَقَدِّمَةِ...» ...سپس در امور كارمندانت بينديش و پس از آزمايش به كارشان بگمار و با ميل شخصى و بدون مشورت با ديگران، به آنان مسئولیت نده که این کار بدون شک شاخه ای از ستمگرى و خيانت است. كارگزاران دولتى را از ميان مردم با تجربه و با حيا، از خانواده هاى پاكيزه و با تقوا كه در مسلمانى سابقه درخشان دارند انتخاب كن..._{(نهج البلاغه، نامه۵۳)}

امیدواریم این بار شایسته سالاری با دقت رعایت شود و مجددا به قربانگاه هوای نفس و تمایلات جناحی برده نشود.

مصطفی فرخی مرداد ماه ۱۴۰۳